İslam'da Varlık ve Bilgi


İslam'da Varlık ve BilgiOnline version 10. Sınıf 1. Ünite İslam'da Varlık ve Bilgi konusunda kendini test et! by İsmail Lüleci 1 İslam düşüncesinde akıl ve duyu organlarıyla bilinebilen veya varlığı düşünülebilen Allah’ın (cc) dışındaki bütün varlıkları ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir? a Âlem b Gayb c Şehadet d Zihnî varlık e Sünnetullah 2 İnsanın duyu organları ve gözlemleriyle doğrudan algılayamadığı; melek, cennet ve cehennem gibi bilgi kaynağı sadık haber olan varlık alanı aşağıdakilerden hangisidir? a Gayb âlemi b Şehadet âlemi c Zihnî varlık alanı d Kesbi ilim alanı e Amelî varlık alanı 3 Kur'an-ı Kerim'de geçen 'O her an yaratma hâlindedir' (Rahman 29) ayeti, Allah-âlem ilişkisine dair aşağıdaki ilkelerden hangisini doğrudan destekler? a Yaratmanın sürekliliği ve kesintisizliği b Âlemin ezelî ve ebedî bir yapıda olması c İnsanın eylemlerinde tamamen zorunlu olması d Kâinatın ilahi müdahale olmadan işlemesi e Duyularla algılanan her şeyin yanılsama olması 4 Kelam ilmine göre Allah'ın var olmak için hiçbir şeye muhtaç olmaması ve varlığının kendinden olması durumunu ifade eden sıfat/kavram aşağıdakilerden hangisidir? a Samediyet b Halifelik c Sünnetullah d Tecessüs e Mütevatir 5 Zariyat suresi 56. ayette belirtilen 'Ben cinleri ve insanları ancak bana kulluk etsinler diye yarattım' ifadesi, insanın varoluşuna dair hangi temel ilkeyi açıklar? a Yaratılışın asıl amacının Allah'ı tanımak ve O'na kulluk etmek olduğunu b İnsanın doğadaki kurallara zorunlu olarak uymakla yükümlü olduğunu c Şehadet âleminin sadece insan zihninde var olduğunu d Bilgi edinmede yalnızca aklın yeterli görüldüğünü e İnsanın sorumluluklarının sadece dünya hayatıyla sınırlı kaldığını 6 Sayılar, geometrik şekiller ve tümel kavramlar gibi soyut yapıların varlık kategorisindeki yeri hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur? a Dış dünyada bağımsız bir kütlesi olmayan, insan aklının soyutlamasıyla zihinde var olan yapılardır. b Gayb âleminde melekler gibi müstakil şahsiyeti bulunan varlıklardır. c Şehadet âlemindeki somut nesnelerle tamamen aynı fiziki özelliklere sahiptir. d Sadık haber yoluyla bildirilen ve duyulardan tamamen bağımsız olan gaybî unsurlardır. e İnsanın zihninden bağımsız olarak doğada fiziksel biçimde yer alan nesnelerdir. 7 İnsanın şehadet âlemindeki nesneleri gözlemleyip akıl yürütmesiyle zihinde oluşturduğu kavramların varlık alanlarıyla ilişkisi nasıl açıklanır? a Zihnî varlıklar, insanın şehadet âlemini ölçme ve kavrama araçları olup gaybî hakikatleri idrak etmeye de yardımcı olur. b Sayı ve şekiller doğrudan gayb âleminden indirilen somut varlıklardır. c Zihnî kavramlar şehadet âlemine dahil fiziksel maddelerdir. d Soyut kavramlar insan aklını yanıltan ve doğru bilgiye ulaşmayı engelleyen unsurlardır. e Zihindeki soyut yapılar yalnızca vahiy yoluyla öğrenilebilen dogmatik bilgilerdir. 8 Kur'an-ı Kerim'de Hz. Âdem'e bütün varlıkların isimlerinin öğretilmesi ve meleklerin bu duruma karşı ifadeleri, insanın hangi yönüne işaret etmektedir? a Bilgi edinme kabiliyetiyle meleklerden üstün ve farklı bir konuma sahip olduğuna b Fiziksel güç bakımından diğer varlıklardan daha üstün yaratıldığına c Gayb âlemindeki varlıkları gözleriyle görebilme yetisine sahip olduğuna d Dünyada hiçbir sorumluluk taşımadan özgürce yaşayabileceğine e İbadet sorumluluğunun sadece insanlara özgü kılındığına 9 Hz. Peygamber’in (sav) Bedir Savaşı sonrası okuma yazma bilen esirleri 10 Müslüman'a okuma yazma öğretmeleri karşılığında serbest bırakması aşağıdakilerden hangisinin bir göstergesidir? a İlme ve eğitime uygulamada büyük bir önem verildiğinin b Savaş esirlerinin yalnızca askeri alanda çalıştırıldığının c Sadece dini ilimlerin öğrenilmesinin teşvik edildiğinin d Eğitimin yalnızca belli bir zümreye açık tutulduğunun e Bilgi edinmede akli çıkarımların reddedildiğinin 10 İslam medeniyetinde inanç esaslarını ayet ve hadisler ışığında akli delillerle savunmayı ve açıklamayı konu edinen dinî ilim dalı aşağıdakilerden hangisidir? a Kelam b Tefsir c Fıkıh d Tasavvuf e Astronomi 11 İbn Sina'nın tıp alanında yazdığı ve uzun yıllar Doğu ve Batı dünyasındaki üniversitelerde ders kitabı olarak okutulan başyapıtı aşağıdakilerden hangisidir? a El-Kanun fi't-Tıb b Sahn-ı Seman c Kitabü'l-Hiyel d Siyer-i Nebi e Sahih-i Buhârî 12 Kur'an-ı Kerim'de yer alan Enam suresi 116. ayette insanları saptırabileceği belirtilen ve kesin kanıta dayanmayan tahmin/varsayım anlamındaki kavram aşağıdakilerden hangisidir? a Zan b İlim c Marifet d Vahiy e Hikmet 13 İsra suresi 36. ayette uyarısı yapılan, başkalarının gizli hâllerini ve özel hayatını araştırma davranışı hangi kavramla ifade edilir? a Tecessüs b Tefekkür c Şükür d Samediyet e Mütevatir 14 Mülk suresi 23. ayette insana bağışlandığı belirtilen kulak, göz ve kalp gibi vasıtalar karşılığında istenen 'şükür' kavramının İslam'daki asıl mahiyeti nedir? a Nimetlerin veriliş amacına uygun olarak doğru ve hayırlı işlerde kullanılması b Şükrün yalnızca dil ile sözel olarak dile getirilmesi c Maddi imkânların tamamen başkalarına devredilmesi d Duyu organlarının dış dünyaya kapatılarak münzevi yaşanması e Sadece ibadet saatlerinde Allah'ın anılması 15 İsra suresi 36. ayet ile Mülk suresi 23. ayetin birlikte değerlendirilmesinden çıkarılabilecek ortak ve bütüncül mesaj aşağıdakilerden hangisidir? a Bilgi edinme organları ilahi birer nimettir ve insan bunlarla elde ettiği bilgilerden ahlaken sorumludur. b İnsan dünyaya geldiğinde tüm bilgilere doğuştan eksiksiz olarak sahiptir. c Duyu organlarıyla elde edilen her bilgi tereddütsüz doğru kabul edilmelidir. d Sadece vahiy yoluyla gelen bilgiler sorumluluk doğurur, duyular sorumsuzdur. e İnsanın sorumluluğu sadece kendi zihnindeki düşüncelerle sınırlıdır. 16 Sadık haberin çeşitlerinden biri olan ve yalan üzerine birleşmeleri aklen ve adeten mümkün olmayan büyük toplulukların aktardığı haberlere ne ad verilir? a Mütevatir haber b Haber-i resul c Sezgi d İlham e Taklidi bilgi 17 İslam düşüncesinde ortamsal kötülüklerden etkilenmeyen, insanın doğru karar vermesini sağlayan, yaratılıştaki temizliğini koruyan akla ne ad verilir? a Selim akıl b Zihnî varlık c Zan d Salim duyular e Tecessüs 18 Dış dünyayı algılamada ilk adım olan fakat uzaktaki nesneleri küçük görmek veya su içindeki kalemi kırık algılamak gibi durumlarla sınırlılığı ortaya çıkan bilgi kaynağı aşağıdakilerden hangisidir? a Salim duyular b Mütevatir haber c Vahiy d Selim akıl e Haber-i resul 19 İslam inancına göre sezgi, rüya, keşif ve ilham gibi bilgi yollarının temel özelliği aşağıdakilerden hangisidir? a Öznel (bireysel) olmaları ve başkaları açısından bağlayıcı olmamaları b Herkes için kesin ve genelgeçer doğru bilgi üretmeleri c Sadık haber kategorisinde değerlendirilip dinî hüküm oluşturmaları d Salim duyulardan tamamen daha üstün ve şüphe edilmez olmaları e Şehadet âleminin tek nesnel bilgi kaynağı sayılmaları 20 Bakara suresi 170. ayette 'Atalarımızdan gördüğümüze uyarız' diyen kişilerin eleştirilmesi, İslam bilgi anlayışında aşağıdakilerden hangisinin yetersizliğini gösterir? a Körü körüne taklide dayanan, araştırmadan kabullenilen bilginin b Selim akılla yapılan mantıksal çıkarımların c Mütevatir haber yoluyla aktarılan tarihsel gerçeklerin d Salim duyularla yapılan deney ve gözlemlerin e Vahye dayanan ilahi emir ve yasakların

1

İslam düşüncesinde akıl ve duyu organlarıyla bilinebilen veya varlığı düşünülebilen Allah’ın (cc) dışındaki bütün varlıkları ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?

a

Âlem

b

Gayb

c

Şehadet

d

Zihnî varlık

e

Sünnetullah

2

İnsanın duyu organları ve gözlemleriyle doğrudan algılayamadığı; melek, cennet ve cehennem gibi bilgi kaynağı sadık haber olan varlık alanı aşağıdakilerden hangisidir?

a

Gayb âlemi

b

Şehadet âlemi

c

Zihnî varlık alanı

d

Kesbi ilim alanı

e

Amelî varlık alanı

3

Kur'an-ı Kerim'de geçen 'O her an yaratma hâlindedir' (Rahman 29) ayeti, Allah-âlem ilişkisine dair aşağıdaki ilkelerden hangisini doğrudan destekler?

a

Yaratmanın sürekliliği ve kesintisizliği

b

Âlemin ezelî ve ebedî bir yapıda olması

c

İnsanın eylemlerinde tamamen zorunlu olması

d

Kâinatın ilahi müdahale olmadan işlemesi

e

Duyularla algılanan her şeyin yanılsama olması

4

Kelam ilmine göre Allah'ın var olmak için hiçbir şeye muhtaç olmaması ve varlığının kendinden olması durumunu ifade eden sıfat/kavram aşağıdakilerden hangisidir?

a

Samediyet

b

Halifelik

c

Sünnetullah

d

Tecessüs

e

Mütevatir

5

Zariyat suresi 56. ayette belirtilen 'Ben cinleri ve insanları ancak bana kulluk etsinler diye yarattım' ifadesi, insanın varoluşuna dair hangi temel ilkeyi açıklar?

a

Yaratılışın asıl amacının Allah'ı tanımak ve O'na kulluk etmek olduğunu

b

İnsanın doğadaki kurallara zorunlu olarak uymakla yükümlü olduğunu

c

Şehadet âleminin sadece insan zihninde var olduğunu

d

Bilgi edinmede yalnızca aklın yeterli görüldüğünü

e

İnsanın sorumluluklarının sadece dünya hayatıyla sınırlı kaldığını

6

Sayılar, geometrik şekiller ve tümel kavramlar gibi soyut yapıların varlık kategorisindeki yeri hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

a

Dış dünyada bağımsız bir kütlesi olmayan, insan aklının soyutlamasıyla zihinde var olan yapılardır.

b

Gayb âleminde melekler gibi müstakil şahsiyeti bulunan varlıklardır.

c

Şehadet âlemindeki somut nesnelerle tamamen aynı fiziki özelliklere sahiptir.

d

Sadık haber yoluyla bildirilen ve duyulardan tamamen bağımsız olan gaybî unsurlardır.

e

İnsanın zihninden bağımsız olarak doğada fiziksel biçimde yer alan nesnelerdir.

7

İnsanın şehadet âlemindeki nesneleri gözlemleyip akıl yürütmesiyle zihinde oluşturduğu kavramların varlık alanlarıyla ilişkisi nasıl açıklanır?

a

Zihnî varlıklar, insanın şehadet âlemini ölçme ve kavrama araçları olup gaybî hakikatleri idrak etmeye de yardımcı olur.

b

Sayı ve şekiller doğrudan gayb âleminden indirilen somut varlıklardır.

c

Zihnî kavramlar şehadet âlemine dahil fiziksel maddelerdir.

d

Soyut kavramlar insan aklını yanıltan ve doğru bilgiye ulaşmayı engelleyen unsurlardır.

e

Zihindeki soyut yapılar yalnızca vahiy yoluyla öğrenilebilen dogmatik bilgilerdir.

8

Kur'an-ı Kerim'de Hz. Âdem'e bütün varlıkların isimlerinin öğretilmesi ve meleklerin bu duruma karşı ifadeleri, insanın hangi yönüne işaret etmektedir?

a

Bilgi edinme kabiliyetiyle meleklerden üstün ve farklı bir konuma sahip olduğuna

b

Fiziksel güç bakımından diğer varlıklardan daha üstün yaratıldığına

c

Gayb âlemindeki varlıkları gözleriyle görebilme yetisine sahip olduğuna

d

Dünyada hiçbir sorumluluk taşımadan özgürce yaşayabileceğine

e

İbadet sorumluluğunun sadece insanlara özgü kılındığına

9

Hz. Peygamber’in (sav) Bedir Savaşı sonrası okuma yazma bilen esirleri 10 Müslüman'a okuma yazma öğretmeleri karşılığında serbest bırakması aşağıdakilerden hangisinin bir göstergesidir?

a

İlme ve eğitime uygulamada büyük bir önem verildiğinin

b

Savaş esirlerinin yalnızca askeri alanda çalıştırıldığının

c

Sadece dini ilimlerin öğrenilmesinin teşvik edildiğinin

d

Eğitimin yalnızca belli bir zümreye açık tutulduğunun

e

Bilgi edinmede akli çıkarımların reddedildiğinin

10

İslam medeniyetinde inanç esaslarını ayet ve hadisler ışığında akli delillerle savunmayı ve açıklamayı konu edinen dinî ilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?

a

Kelam

b

Tefsir

c

Fıkıh

d

Tasavvuf

e

Astronomi

11

İbn Sina'nın tıp alanında yazdığı ve uzun yıllar Doğu ve Batı dünyasındaki üniversitelerde ders kitabı olarak okutulan başyapıtı aşağıdakilerden hangisidir?

a

El-Kanun fi't-Tıb

b

Sahn-ı Seman

c

Kitabü'l-Hiyel

d

Siyer-i Nebi

e

Sahih-i Buhârî

12

Kur'an-ı Kerim'de yer alan Enam suresi 116. ayette insanları saptırabileceği belirtilen ve kesin kanıta dayanmayan tahmin/varsayım anlamındaki kavram aşağıdakilerden hangisidir?

a

Zan

b

İlim

c

Marifet

d

Vahiy

e

Hikmet

13

İsra suresi 36. ayette uyarısı yapılan, başkalarının gizli hâllerini ve özel hayatını araştırma davranışı hangi kavramla ifade edilir?

a

Tecessüs

b

Tefekkür

c

Şükür

d

Samediyet

e

Mütevatir

14

Mülk suresi 23. ayette insana bağışlandığı belirtilen kulak, göz ve kalp gibi vasıtalar karşılığında istenen 'şükür' kavramının İslam'daki asıl mahiyeti nedir?

a

Nimetlerin veriliş amacına uygun olarak doğru ve hayırlı işlerde kullanılması

b

Şükrün yalnızca dil ile sözel olarak dile getirilmesi

c

Maddi imkânların tamamen başkalarına devredilmesi

d

Duyu organlarının dış dünyaya kapatılarak münzevi yaşanması

e

Sadece ibadet saatlerinde Allah'ın anılması

15

İsra suresi 36. ayet ile Mülk suresi 23. ayetin birlikte değerlendirilmesinden çıkarılabilecek ortak ve bütüncül mesaj aşağıdakilerden hangisidir?

a

Bilgi edinme organları ilahi birer nimettir ve insan bunlarla elde ettiği bilgilerden ahlaken sorumludur.

b

İnsan dünyaya geldiğinde tüm bilgilere doğuştan eksiksiz olarak sahiptir.

c

Duyu organlarıyla elde edilen her bilgi tereddütsüz doğru kabul edilmelidir.

d

Sadece vahiy yoluyla gelen bilgiler sorumluluk doğurur, duyular sorumsuzdur.

e

İnsanın sorumluluğu sadece kendi zihnindeki düşüncelerle sınırlıdır.

16

Sadık haberin çeşitlerinden biri olan ve yalan üzerine birleşmeleri aklen ve adeten mümkün olmayan büyük toplulukların aktardığı haberlere ne ad verilir?

a

Mütevatir haber

b

Haber-i resul

c

Sezgi

d

İlham

e

Taklidi bilgi

17

İslam düşüncesinde ortamsal kötülüklerden etkilenmeyen, insanın doğru karar vermesini sağlayan, yaratılıştaki temizliğini koruyan akla ne ad verilir?

a

Selim akıl

b

Zihnî varlık

c

Zan

d

Salim duyular

e

Tecessüs

18

Dış dünyayı algılamada ilk adım olan fakat uzaktaki nesneleri küçük görmek veya su içindeki kalemi kırık algılamak gibi durumlarla sınırlılığı ortaya çıkan bilgi kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

a

Salim duyular

b

Mütevatir haber

c

Vahiy

d

Selim akıl

e

Haber-i resul

19

İslam inancına göre sezgi, rüya, keşif ve ilham gibi bilgi yollarının temel özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

a

Öznel (bireysel) olmaları ve başkaları açısından bağlayıcı olmamaları

b

Herkes için kesin ve genelgeçer doğru bilgi üretmeleri

c

Sadık haber kategorisinde değerlendirilip dinî hüküm oluşturmaları

d

Salim duyulardan tamamen daha üstün ve şüphe edilmez olmaları

e

Şehadet âleminin tek nesnel bilgi kaynağı sayılmaları

20

Bakara suresi 170. ayette 'Atalarımızdan gördüğümüze uyarız' diyen kişilerin eleştirilmesi, İslam bilgi anlayışında aşağıdakilerden hangisinin yetersizliğini gösterir?

a

Körü körüne taklide dayanan, araştırmadan kabullenilen bilginin

b

Selim akılla yapılan mantıksal çıkarımların

c

Mütevatir haber yoluyla aktarılan tarihsel gerçeklerin

d

Salim duyularla yapılan deney ve gözlemlerin

e

Vahye dayanan ilahi emir ve yasakların