FalsafaOnline version Axloq . Etika by Zeboxon Mehmonova 1 Etika a Yunoncha "ethos" — odat, xarakter): Axloq haqidagi fan, nazariya. U axloq qonun-qoidalarini tizimga soladi va o'rganadi. b Borliqni anglash c Qadriyatlarni tushunish d Bilimlarni amalda qo‘llash 2 Axloq a go'zallik va san'at falsafa b Lotincha "mos" yoki arabcha "xulq"): Amaliyot. Insonlarning jamiyatda o'zini tutishi, kundalik xulq-atvori va qadriyatlari. c atrof-muhitni biluvchi, harakat qiluvchi shaxs (inson, jamiyat). d bu dunyoni, inson borlig'ini, hayotning ma'nosi va qonuniyatlarini chuqur anglashga qaratilgan maxsus fikrlash shaklidir. 3 Altruizm a Insonning o'z fikrlari, harakatlari va ichki dunyosiga tashqaridan nazar tashlashi, "Men kimman?", "Mening maqsadim nima?" kabi savollarga javob izlashi. b subyektning diqqati va faoliyati qaratilgan narsa yoki hodisa (tashqi dunyo). c Boshqalarning baxt-saodati va manfaati yo'lida o'z manfaatlaridan kechish, begaraz yordam berish (fidoyilik). d bu dunyoni, inson borlig'ini, hayotning ma'nosi va qonuniyatlarini chuqur anglashga qaratilgan maxsus fikrlash shaklidir. 4 Egoizm a Altruizmning aksi. Har qanday harakatda faqat o'z shaxsiy manfaati, foydasi va rohatini ko'zlash (xudbinlik). b biror narsaning ichki tabiatiga xos bo'lgan, uning ajralmas qismi. c bu dunyoni, inson borlig'ini, hayotning ma'nosi va qonuniyatlarini chuqur anglashga qaratilgan maxsus fikrlash shaklidir. d go'zallik va san'at falsafa 5 Humanizm (Insonparvarlik) a Dunyodagi barcha narsa va hodisalarni doimiy harakatda, o‘zgarishda va o‘zaro ziddiyatlar (qarama-qarshiliklar) kurashida deb biluvchi fikrlash metodi. b Ikki yoki undan ortiq to‘g‘ri deb hisoblangan fikrdan (tezisdan) mantiqiy yo‘l bilan uchinchi yangi xulosani chiqarish. c biror narsaning ichki tabiatiga xos bo'lgan, uning ajralmas qismi. d Insonni dunyodagi eng oliy qadriyat deb bilish, uning huquqlari, erkinligi va baxtiga hurmat bilan qarash. 6 Sinfiy / Korporativ etika a Umumiy qonuniyatlardan kelib chiqib, aniq bir xususiy holat bo‘yicha xulosa chiqarish (kattadan kichikka). b Muayyan bir guruh yoki kasb egalari amal qilishi kerak bo'lgan ichki axloq qoidalari (masalan, shifokorlarning Tibbiyot etikasi yoki Gippokrat qasamyodi). c Fikrlashning xususiy (kichik) faktlardan umumiy xulosalarga qarab borishi (kichikdan kattaga). d Dunyodagi barcha narsa va hodisalarni doimiy harakatda, o‘zgarishda va o‘zaro ziddiyatlar (qarama-qarshiliklar) kurashida deb biluvchi fikrlash metodi. 7 Sodiqlik (Verallik / Loyalilik a Do'stga, oilaga, vatanga yoki biror g'oyaga qiyinchilik paytida ham orqa o'girmaslik, bergan va'dasida turish b Umumiy qonuniyatlardan kelib chiqib, aniq bir xususiy holat bo‘yicha xulosa chiqarish (kattadan kichikka). c Muammolarni mantiqiy formulalar orqali emas, balki ijodiy va g‘ayrioddiy usullar bilan hal qilishga qaratilgan fikrlash san'ati d biror narsaning ichki tabiatiga xos bo'lgan, uning ajralmas qismi. 8 Determinizm a har qanday bilimning ishonchliligi va haqiqatligiga shubha bilan qarovchi falsafiy pozitsiya b haqiqatni bilishning asosiy quroli va mezoni faqat inson aqldir (ratsio) deb hisoblovchi oqim. c barcha voqea-hodisalarning o'zaro sababiy bog'liqligi va qonuniy ravishda kelib chiqishi haqidagi ta'limot (hech narsa sababsiz sodir bo'lmaydi). d inson tajribasi va hissiyoti chegarasidan tashqarida bo'lgan, oddiy aql bilan bilib bo'lmaydigan narsa (masalan, ilohiy kuchlar, narigi dunyo). 9 Empatiya a O'zini boshqa insonning o'rniga qo'yib ko'rish, uning dardi, quvonchi va his-tuyg'ularini tushunish va his qilish qobiliyati b dunyoning asosi modda (materiya) deb hisoblaydigan, ong va ruhni moddaning mahsuli deb biladigan oqim. c dunyoning asosi ruh, g'oya yoki ilohiy ong deb hisoblaydigan yo'nalish d barcha bilimlar faqat hissiy tajriba va kuzatishlar orqali paydo bo'ladi deb hisoblaydigan qarash. 10 Dialektika a Muammolarni mantiqiy formulalar orqali emas, balki ijodiy va g‘ayrioddiy usullar bilan hal qilishga qaratilgan fikrlash san'ati b Dunyodagi barcha narsa va hodisalarni doimiy harakatda, o‘zgarishda va o‘zaro ziddiyatlar (qarama-qarshiliklar) kurashida deb biluvchi fikrlash metodi. c hamma narsaning asosi, o'zgarishi qiyin bo'lgan, hamma narsaga asos bo'luvchi tub mohiyat d biror narsaning ichki tabiatiga xos bo'lgan, uning ajralmas qismi.